W środę, 8 lipca 2026 r., Senat Uniwersytetu w Białymstoku nadał tytuł doktora honoris causa Piotrowi Tomaszukowi - reżyserowi, dramatopisarzowi, współtwórcy Teatru Wierszalin i jednemu z najważniejszych artystów współczesnego teatru w Polsce. To wyróżnienie trafia do twórcy, którego konsekwentnie budowana, autorska wizja sceniczna od dekad kształtuje wyobraźnię teatralną w kraju i za granicą.

Uroczystość wręczenia dyplomu odbędzie się 28 października 2026 r. w nowym gmachu nauk humanistycznych na kampusie UwB przy ul. Ciołkowskiego.

Inicjatorem postępowania był Wydział Filologiczny Uniwersytetu w Białymstoku, a promotorem prof. Jarosław Ławski. Recenzje przygotowali wybitni znawcy teatru i literatury: prof. Piotr Biłos z paryskiej Sorbonne Nouvelle, prof. Dariusz Kosiński z Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz prof. Wiesław Czołpiński, rektor Akademii Teatralnej w Warszawie. Wszyscy trzej jednogłośnie podkreślili wyjątkową rangę twórczości Tomaszuka, wskazując na jej znaczenie zarówno dla polskiej kultury, jak i współczesnej humanistyki performatywnej.

Prof. Dariusz Kosiński zauważył:

- Na tle polskiego teatru współczesnego, stygnącego w skądinąd szlachetnej trosce o dobrostan wszystkich, Wierszalin Piotra Tomaszuka jawi mi się jako jedno z ostatnich miejsc płonących takim twórczym żarem. Jego wyjątkowość i artystyczna ranga nie polega oczywiście tylko na tym. Dzięki Piotrowi Tomaszukowi i jego wieloletniej pracy Wierszalin stworzył oryginalną formułę i jakość teatralną łączącą to, co w polskiej rzeczywistości kulturowo-instytucjonalnej od lat oddzielone: teatr dramatyczny i teatr lalek, teatr tradycyjny i eksperymentalny, teatr szanujący literaturę i otwarty na proces aktorski.

Z kolei prof. Wiesław Czołpiński podkreślił:

- Biografia oraz dorobek Piotra Tomaszuka tworzą spójną całość, w której konsekwencja artystyczna, zakorzenienie w kulturze regionu oraz otwartość na uniwersalne sensy kultury europejskiej pozostają w ścisłym związku. Jego teatr stanowi przykład twórczości, która przekracza granice lokalności, zachowując jednocześnie głęboką autentyczność. Przyznanie doktoratu honoris causa należy zatem interpretować jako uznanie nie tylko dla wybitnych osiągnięć artystycznych, lecz także dla konsekwentnie realizowanego projektu teatru autorskiego, który łączy refleksję nad dziedzictwem romantycznym – w szczególności nad fenomenem „Dziadów” – z nowoczesnym językiem scenicznym. Piotr Tomaszuk jawi się w tym kontekście jako twórca o znaczeniu fundamentalnym dla rozwoju współczesnej humanistyki performatywnej, a jego dorobek stanowi trwały wkład w kulturę polską i europejską.

Prof. Piotr Biłos, patrzący na twórczość Tomaszuka z perspektywy francuskiej, wskazał:

- Gdybym miał wskazać, gdzie szukać początków teatru Piotra Tomaszuka, odpowiedziałbym krótko: w doświadczeniu świata, który utracił oczywistość sensu, oraz w uporczywej, niemal profetycznej woli, by sens ten przywrócić za pomocą słowa. Niech wolno będzie powiedzieć, że w teatrze tym chodzi o ukazanie, jak fundamentalną siłę stanowi słowo i jak wielokierunkowa potrafi być energia, którą zostaje obdarzone. Może ono być wezwaniem, ale także raną, wyrokiem, objawieniem czy pocieszeniem. Może jednak stać się również pokusą – a ta prowadzi często na manowce, ku obłędowi, przemocy i samozagładzie. Człowiek, którego widzimy w tym teatrze, w radykalnym sensie nie istnieje poza słowem. Słowo przychodzi do niego najpierw z zewnątrz — określa go, piętnuje, wyznacza mu miejsce. Niekiedy unosi, częściej jednak rani. Dlatego teatr Tomaszuka nie wyrasta z czystej cielesności ani z przedjęzykowego impulsu, lecz rodzi się z reakcji na słowo”. I puentuje: „Można powiedzieć, że dzieło Piotra Tomaszuka jest jednym z tych nielicznych zjawisk, które przywracają teatrowi jego pełną powagę.

Piotr Tomaszuk, urodzony w Białymstoku w 1961 roku, jest reżyserem, dramatopisarzem i scenarzystą, a także założycielem i dyrektorem Teatru Wierszalin w Supraślu. Ukończył Wydział Wiedzy o Teatrze w warszawskiej PWST oraz reżyserię teatru lalek w Białymstoku. Jego droga artystyczna rozpoczęła się w 1986 roku w Białostockim Teatrze Lalek, a spektakl Turlajgroszek przyniósł mu ogólnopolskie uznanie i doprowadził do powstania – wspólnie z Tadeuszem Słobodziankiem – Teatru Wierszalin. Prowadzony przez Tomaszuka teatr zdobył międzynarodową renomę, trzykrotnie otrzymując nagrodę Fringe First na Festiwalu w Edynburgu.

Teatr Wierszalin, dzięki swojej unikalnej estetyce, łączącej aktorstwo, lalkę i formy plastyczne, bywa uznawany za kontynuatora tradycji Reduty, Laboratorium Grotowskiego i Cricot 2.

Tomaszuk jest laureatem wielu nagród, w tym Nagrody im. Konrada Swinarskiego, Nagrody im. Leona Schillera, Srebrnego i Złotego Medalu „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”, a także Krzyża Kawalerskiego Orderu Odrodzenia Polski. Jego twórczość – głęboko zakorzeniona w kulturze regionu, a jednocześnie otwarta na uniwersalne sensy – stanowi trwały wkład w rozwój polskiej i europejskiej sztuki teatralnej.

Uniwersytet w Białymstoku z dumą honoruje artystę, którego teatr od lat przywraca scenie jej powagę, intensywność i duchową głębię. Gratulujemy Doktorowi Honorowemu naszej Alma Mater.

Zdjęcia: Magdalena Rybij